دسته: منظومه شمسی

روزانه ۶۰ تن غبار فضایی به زمین سقوط می‌کند

زمین جای غبارآلودی است و فضا هم در این موضوع به ما کمک نمی‌کند. هر روزه مقداری غبار از شهاب‌سنگ‌ها، ستاره‌های دنباله‌دار و دیگر تکه‌های منظومه شمسی که ۴٫۶ میلیارد سال قدمت دارد وارد اتمسفر زمین می‌شوند. این غبار فضایی ذرات بسیار کوچکی دارد و به شکل ذرات کوچک دود است ولی مقدار زیادی از آن وجود دارد.

تا به امروز دانشمندان نمی‌دانستند چه مقدار از این غبار فضایی بر روی زمین می‌ریزد ولی از مقدار آن در فضا تا حدی اطلاع داشتند. محققان حدس زده بودند که چیزی بین ۰٫۴ تا ۱۱۰ تن از مواد ستاره‌ها هر روزه وارد جو زمین می‌شود. این گستره‌ی تخمین زده شده خیلی باز است ولی اخیراً در یک تحقیق، نگاه دقیق‌تری به این مسئله انداخته شد. در این بررسی، مقدار سدیم و آهن موجود در اتمسفر توسط یک دستگاه اندازه گرفته شد که می‌توانست تغییرات ترکیب اتمسفر را اندازه‌گیری کند. چون مقدار سدیم موجود در اتمسفر متناسب با مقدار غبار فضایی در آن است، محققان دریافتند که مقدار واقعی غبار سقوط کرده بر روی زمین در حدود ۶۰ تن در روز است.

شاید فکر کنید که این مقدار نیاز به غبارروبی دارد ولی واقعیت این است که این غبار می‌تواند برای محیط زیست مفید باشد. این غبار سقوط کرده نه تنها به تشکیل ابرها در اتمسفر کمک می‌کند بلکه برای بارور کردن پلانکتون‌ها در قطب جنوب نیز به کار می‌آید.

(بیشتر…)

بیشتر

کوه شارپ یا کوه ائولیس مریخ

کوه ائولیس که با نام غیررسمی کوه شارپ نیز شناخته می‌شود یکی از کوه‌های مریخ است که در مرکز گودال گیل قرار دارد. ارتفاع این کوه ۵٫۵ کیلومتر از سطح دره است.

کوه شارپ یا کوه ائولیس مریخ

در آگوست سال ۲۰۱۲ مریخ‌نورد کنجکاوی (Curiosity) در کنار این کوه فرود آمد. کوه ائولس یکی از اهداف تحقیقاتی اصلی ناسا می‌باشد. در ژوئن ۲۰۱۳ ناسا اعلام کرد که مریخ‌نورد کنجکاوی یک سفر ۸ کیلومتری را به پای کوه ائولیس آغاز خواهد کرد و این هدف در سال ۲۰۱۴ حاصل شد. این کوه در دهه‌ی ۱۹۷۰ کشف شده بود و برای حدود ۴۰ سال بدون نام بود.

(بیشتر…)

بیشتر

شهاب‌سنگ لبنان: شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ

در سال ۲۰۱۴ مریخ‌نورد Curiosity یک شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ کشف کرد که به نظر می‌رسید زمانی در هزاران سال پیش در قلب یک سیاره‌ی در حال رشد قرار داشته است. این شهاب‌سنگ از آهن تشکیل شده است و حدود ۲ متر طول دارد که تقریباً برابر با عرض مریخ‌نوردی است که آن را پیدا کرد. این اولین شهاب‌سنگی بود که مریخ‌نورد کنجکاوی (Curiosity) بر روی مریخ یافته بود. دانشمندان این شهاب‌سنگ را شهاب‌سنگ لبنان نامیدند چون ظاهر آن شبیه به لبنان بود.

شهاب‌سنگ لبنان شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ

(بیشتر…)

بیشتر

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

در مأموریت‌های آپولو (آپولو ۱۱، ۱۴ و ۱۵) آیینه‌هایی در ماه کار گذاشته شد. زمانیکه از روی زمین توسط نور لیزر به طرف این آیینه‌ها تابانده می‌شود نور منعکس شده و به زمین بازمی‌گردد. زمان این رفت و برگشت ثبت شده و فاصله‌ی ماه از زمین اندازه‌گیری می‌شود.

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

اولین آزمایش موفق فاصله‌سنجی لیزر ماه در سال ۱۹۶۲ در MIT انجام شد. در همان سال یک تیم از روسیه نیز این آزمایش را تکرار کرد. برخی از نتایج این آزمایش بلندمدت عبارتند از:

  • ماه با حرکتی مارپیچی به دور زمین، با آهنگ سالانه ۳۸ میلی‌متر در حال دور شدن از زمین است.
  • احتمالاً ماه دارای هسته‌ای مایع با شعاعی به طول تقریباً ۲۰ درصد شعاع خود ماه است.
  • نیروی گرانش بسیار پایدار است: بیشینه حد تغییر ثابت گرانش در طی این آزمایش از ۱۹۶۹، به میزان کمتر از ۱ قسمت در ۱۱۱۰ تعیین شده‌است.
  • نظریه نسبیت عام شکل مدار ماه را با دقت این آزمایش‌ها به‌درستی پیش‌بینی می‌کند.

(بیشتر…)

بیشتر

دانستنی‌های جالب در مورد ماه

واقعیت‌های جذاب زیادی در مورد ماه وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم که ممکن است دانستن آن‌ها برای‌تان جالب باشد.

  • وزن انسان بر روی ماه حدود یک ششم وزن انسان بر روی زمین است. انسانی که روی زمین ۷۵۰ نیوتن (حدود ۷۵ کیلوگرم) وزن دارد، وزنش بر روی ماه تنها حدود ۱۲۵ نیوتن (۱۲٫۵ کیلوگرم) است. جالب است بدانید جرم این شخص (۷۵ کیلوگرم) در همه جا ثابت است چه در مریخ و چه در زمین و این وزن است که بسته به شتاب گرانش تغییر می‌کند.
  • جای پای فضانوردانی که بر روی ماه قدم گذاشته‌اند برای میلیون‌ها سال آنجا می‌ماند چون هیچ بادی بر روی این قمر نمی‌وزد.
  • دکتر یوگن شومیکیر زمین‌شناسی بود که فضانوردان عملیات آپولو را آموزش داد و به دلیل مشکلات پزشکی نتوانست به آرزوی خود که رفتن به ماه بود برسد. پس از مرگ او بنا به وصیت‌اش خاکسترش در یک ماموریت برای یافتن آب بر روی ماه در سال ۱۹۹۹ بر روی آن قرار گرفت و آخرین آرزویش برآورده شد.
  • نقاط سیاهی که بر روی ماه می‌بینیم در واقع دهانه‌هایی هستند که با بازالت پر شده‌اند که یک ماده‌ی بسیار متراکم است.
  • ماه تنها جرم فضایی است که تاکنون انسان بر روی آن قدم گذاشته است و تاکنون فقط ۱۲ نفر از مردان آمریکایی بر روی آن قدم گذاشته‌اند.
  • مأموریت‌های آپولو ۲۱۶۹ نمونه‌ی سنگ را از ماه به زمین آوردند که وزن کلی آن‌ها ۳۸۲ کیلوگرم بود.
  • آپولو ۱۱ زمانیکه بر روی ماه نشست تنها به اندازه‌ی ۲۰ ثانیه سوخت داشت.
  • لباس‌های فضانوردی که بر روی ماه استفاده می‌شوند بر روی زمین حدود ۸۲ کیلوگرم وزن دارند ولی وزن آن‌ها در آنجا تنها حدود ۱۴ کیلوگرم است.
  • بر روی زمین فقط یک طرف ماه معلوم است و آن طرف دیگر همیشه ناپیداست. تنها ۵۹ درصد از سطح ماه از زمین قابل دیدن است.

(بیشتر…)

بیشتر

دهانه ویکتوریا مریخ

دهانه ویکتوریا یک دهانه برخوردی است که در اثر برخورد شهاب‌سنگ با سطح مریخ ایجاد شده است. عرض این دهانه حدود ۷۳۰ متر است. در ادامه یک تصویر هوایی زیبا از این دهانه را مشاهده می‌کنید که توسط ماهواره مدارگرد اکتشاف مریخ گرفته شده است.

دهانه ویکتوریا مریخ

در ستاره‌شناسی به حفره یا گودالی در خاک اجرام آسمانی که در اثر برخورد شهاب‌سنگ پدید آمده باشد دهانه‌ی برخوردی گفته می‌شود. گونه‌ای دیگر از دهانه در خاک سیارات نیز وجود دارد که بر اثر فوران آتشفشانی پدید می‌آید.

در یک میلیارد سال نخست تاریخ سامانه‌ی خورشیدی، بمباران بزرگی از شهاب‌سنگ‌ها در همه‌ی سیاره‌ها رخ داد.. دهانه‌های برخوردی نتیجه‌ی این بمباران هستند. شیوه‌ی دگرگونی این دهانه‌ها و مقدار فرسایش آن‌ها اطلاعات زیادی در مورد تاریخ تحولات و فعالیت‌های جغرافیایی سیارات به ما به‌دست می‌دهد. برای نمونه، فرسوده بودن بیشتر دهانه‌های سیاره مریخ نشان‌دهنده‌ی فعالیت زیاد زمین‌شناختی در این سیاره است. (بیشتر…)

بیشتر

قمر آیو مشتری

در سال ۱۹۷۹ فضاپیمای وویجر از مقابل سیاره‌ی مشتری و قمرهایش گذشت. تصویر شگفت‌انگیزی که در ادامه مشاهده می‌کنید قمر آیو را در برابر مشتری، این غول گازی نشان می‌دهد. این تصویر شاید اولین عکسی باشد که ویژگی‌های سطحی آیو را نشان می‌هد. اکنون می‌دانیم که این سیاره آتشفشانی است.

قمر آیو مشتری

آیو یکی از اقمار گالیله‌ای است و نزدیک‌ترین قمر از اقمار گالیله‌ای مشتری به این سیاره است. این قمر از نظر اندازه اندکی بزرگتر از ماه است و با ۴۰۰ آتشفشان فعال، آیو فعال‌ترین جرم از نظر زمین‌شناختی در سامانه‌ی خورشیدی است. علت فعالیت آتشفشانی بیش از حد آیو انرژی و اثر جزر و مدی مشتری و سایر اقمار گالیله‌ای این سیاره بر این قمر است. این ماه در عین حال بالاترین چگالی را در میان قمرهای سامانه خورشیدی دارد. پژوهشگران دریافته‌اند که سطح این قمر به شدت بوی نامطبوعی مانند بوی تخم مرغ گندیده می‌دهد که ناشی از انتشار سولفور آهن و سایر ترکیبات گوگردی از آتشفشان‌های سطح این قمر است. (بیشتر…)

بیشتر

مقایسه‌ی کوه المپوس مریخ با اورست

کوه المپوس که در مریخ قرار دارد بزرگ‌ترین آتشفشان منظومه‌ی شمسی است. ارتفاع این کوه حدود ۲۲ کیلومتر است که حدود ۲٫۵ برابر کوه اورست می‌باشد. عرض این کوه عظیم حدود ۶۰۰ کیلومتر است و به خاطر همین و نیز داشتن ساختار پیچیده‌ی لبه‌های آن، تعیین حداکثر ارتفاع آن به صورت دقیق کار بسیار دشواری است. در تصویر زیر آتشفشان المپوس، آتشفشان مونا کیا در جزایر هاوایی و کوه اورست مشاهده می‌شوند. شاید از اینکه مونا کیا بزرگ‌تر از اورست به نظر می‌رسد تعجب کنید. واقعیت این است که اگر ارتفاع از کف اقیانوس را در نظر بگیریم آتشفشان مونا کیا بیش از ۱۰ هزار متر ارتفاع دارد و از اورست هم بلندتر است.

مقایسه‌ی کوه المپوس مریخ با اورست و مونت کیا

کوه المپوس یک آتش‌فشان فعال است. علت بزرگ بودن کوه المپوس و دیگر آتش‌فشان‌های مریخ، عدم حرکت پوسته‌ی آن سیاره در مقایسه با پوسته‌ی زمین دانسته می‌شود. حرکت کم صفحه‌های مریخ موجب می‌شود که مواد مذاب از جای ثابتی فوران کنند و به آرامی کوه‌های عظیمی را ایجاد نمایند. در واقع کوه المپوس حاصل هزاران سال جریان گدازه‌های آتشفشانی می‌باشد. (بیشتر…)

بیشتر

زمین تنها سیاره‌ای است که با نام یک خدای رومی نام‌گذاری نشده است

مردم باستان خدایان مختلفی را می‌پرستیدند و آن‌ها را با سیاره‌هایی در آسمان ارتباط داده بودند. در این بین تمامی سیاره‌ها بجز زمین به نام خدایان رومی نام‌گذاری شده‌اند:

  • عطارد نام خود را از پیام‌رسان بالدار خدایان گرفته بود. این سیاره همچنین خدای سرقت، تجارت و مسافرت بود. این سیاره نام خود را از سرعت چرخش خود گرفته بود.
  • زهره خدای عشق و زیبایی روم باستان بود که یک نام مناسب برای یک سیاره‌ی پرنور و درخشان بود.
  • مریخ خدای رومی جنگ بود. این سیاره نام خود را از این واقعیت گرفته است که سرخ و به رنگ خون است.
  • مشتری پادشاه رومی خدایان بود به این خاطر که بزرگ‌ترین سیاره در منظومه‌ی شمسی است و به همین خاطر به عنوان مهم‌ترین خدا نام‌گذاری شده است.
  • زحل به عنوان خدای رومی کشاورزی و برداشت محصول نام‌گذاری شده است چون رنگ طلایی دارد که به رنگ یک مزرعه‌ی گندم است.
  • اورانوس تا دهه‌ی ۱۸۰۰ کشف نشده بود ولی ستاره‌شناسان بر طبق همان سنت قدیمی آن دوره نام آن را از خدایان رومی گرفتند. در اسطوره‌شناسی، اورانوس پدر زحل بوده و زمانی پادشاه خدایان بوده است.
  • نپتون نیز پس از کشف شدن با نام خدای دریا نام‌گذاری شد که احتمالاً به خاطر رنگ آبی آن است.
  • پلوتون نیز دیگر جزو سیارات منظومه‌ی شمسی نیست ولی محیط تاریک و سرد آن باعث شد به عنوان خدای جهان زیرین مردگان نام‌گذاری شود.

چرا زمین به نام خدایان رومی نام‌گذاری نشده است؟

واقعیت این است که مردم قدیم زمین را یک سیاره نمی‌دانستند. سیاره‌ها اختران دوردست آسمان بودند که از دور ناظر بشریت بودند درحالیکه این کره‌ی خاکی میدان زندگی بشر بود. (بیشتر…)

بیشتر

آمریکای شمالی بر روی مشتری

مشتری بزرگ‌ترین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی است و می‌توان تمامی ماه‌ها و سیارات منظومه‌ی شمسی را درون مشتری جای داد و هنوز هم مقداری از حجم آن خالی بماند. این سیاره‌ی غول‌پیکر می‌تواند بیش از ۱۰۰۰ زمین را در خود جای دهد و قطر آن بیش از ده برابر زمین است. تصویری که مشاهده می‌کنید توسط جان برادی برای مرکز نجوم کشیده شده است که اندازه‌ی آمریکای شمالی بر روی مشتری را نشان می‌دهد. جزیره‌ی کوچک سبز رنگی که بر روی مشتری مشاهده می‌کنید در واقع آمریکای شمالی است.

آمریکای شمالی بر روی مشتری

نقطه‌ی سرخ مشهوری که بر روی مشتری می‌بینید طوفان بزرگی است که دانشمندان تخمین می‌زنند بین ۳۰۰ و ۴۰۰ سال عمر داشته باشد. (بیشتر…)

بیشتر