دسته: منظومه شمسی

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

در مأموریت‌های آپولو (آپولو ۱۱، ۱۴ و ۱۵) آیینه‌هایی در ماه کار گذاشته شد. زمانیکه از روی زمین توسط نور لیزر به طرف این آیینه‌ها تابانده می‌شود نور منعکس شده و به زمین بازمی‌گردد. زمان این رفت و برگشت ثبت شده و فاصله‌ی ماه از زمین اندازه‌گیری می‌شود.

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

اولین آزمایش موفق فاصله‌سنجی لیزر ماه در سال ۱۹۶۲ در MIT انجام شد. در همان سال یک تیم از روسیه نیز این آزمایش را تکرار کرد. برخی از نتایج این آزمایش بلندمدت عبارتند از:

  • ماه با حرکتی مارپیچی به دور زمین، با آهنگ سالانه ۳۸ میلی‌متر در حال دور شدن از زمین است.
  • احتمالاً ماه دارای هسته‌ای مایع با شعاعی به طول تقریباً ۲۰ درصد شعاع خود ماه است.
  • نیروی گرانش بسیار پایدار است: بیشینه حد تغییر ثابت گرانش در طی این آزمایش از ۱۹۶۹، به میزان کمتر از ۱ قسمت در ۱۱۱۰ تعیین شده‌است.
  • نظریه نسبیت عام شکل مدار ماه را با دقت این آزمایش‌ها به‌درستی پیش‌بینی می‌کند.

(بیشتر…)

بیشتر

دانستنی‌های جالب در مورد ماه

واقعیت‌های جذاب زیادی در مورد ماه وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم که ممکن است دانستن آن‌ها برای‌تان جالب باشد.

  • وزن انسان بر روی ماه حدود یک ششم وزن انسان بر روی زمین است. انسانی که روی زمین ۷۵۰ نیوتن (حدود ۷۵ کیلوگرم) وزن دارد، وزنش بر روی ماه تنها حدود ۱۲۵ نیوتن (۱۲٫۵ کیلوگرم) است. جالب است بدانید جرم این شخص (۷۵ کیلوگرم) در همه جا ثابت است چه در مریخ و چه در زمین و این وزن است که بسته به شتاب گرانش تغییر می‌کند.
  • جای پای فضانوردانی که بر روی ماه قدم گذاشته‌اند برای میلیون‌ها سال آنجا می‌ماند چون هیچ بادی بر روی این قمر نمی‌وزد.
  • دکتر یوگن شومیکیر زمین‌شناسی بود که فضانوردان عملیات آپولو را آموزش داد و به دلیل مشکلات پزشکی نتوانست به آرزوی خود که رفتن به ماه بود برسد. پس از مرگ او بنا به وصیت‌اش خاکسترش در یک ماموریت برای یافتن آب بر روی ماه در سال ۱۹۹۹ بر روی آن قرار گرفت و آخرین آرزویش برآورده شد.
  • نقاط سیاهی که بر روی ماه می‌بینیم در واقع دهانه‌هایی هستند که با بازالت پر شده‌اند که یک ماده‌ی بسیار متراکم است.
  • ماه تنها جرم فضایی است که تاکنون انسان بر روی آن قدم گذاشته است و تاکنون فقط ۱۲ نفر از مردان آمریکایی بر روی آن قدم گذاشته‌اند.
  • مأموریت‌های آپولو ۲۱۶۹ نمونه‌ی سنگ را از ماه به زمین آوردند که وزن کلی آن‌ها ۳۸۲ کیلوگرم بود.
  • آپولو ۱۱ زمانیکه بر روی ماه نشست تنها به اندازه‌ی ۲۰ ثانیه سوخت داشت.
  • لباس‌های فضانوردی که بر روی ماه استفاده می‌شوند بر روی زمین حدود ۸۲ کیلوگرم وزن دارند ولی وزن آن‌ها در آنجا تنها حدود ۱۴ کیلوگرم است.
  • بر روی زمین فقط یک طرف ماه معلوم است و آن طرف دیگر همیشه ناپیداست. تنها ۵۹ درصد از سطح ماه از زمین قابل دیدن است.

(بیشتر…)

بیشتر

دهانه ویکتوریا مریخ

دهانه ویکتوریا یک دهانه برخوردی است که در اثر برخورد شهاب‌سنگ با سطح مریخ ایجاد شده است. عرض این دهانه حدود ۷۳۰ متر است. در ادامه یک تصویر هوایی زیبا از این دهانه را مشاهده می‌کنید که توسط ماهواره مدارگرد اکتشاف مریخ گرفته شده است.

دهانه ویکتوریا مریخ

در ستاره‌شناسی به حفره یا گودالی در خاک اجرام آسمانی که در اثر برخورد شهاب‌سنگ پدید آمده باشد دهانه‌ی برخوردی گفته می‌شود. گونه‌ای دیگر از دهانه در خاک سیارات نیز وجود دارد که بر اثر فوران آتشفشانی پدید می‌آید.

در یک میلیارد سال نخست تاریخ سامانه‌ی خورشیدی، بمباران بزرگی از شهاب‌سنگ‌ها در همه‌ی سیاره‌ها رخ داد.. دهانه‌های برخوردی نتیجه‌ی این بمباران هستند. شیوه‌ی دگرگونی این دهانه‌ها و مقدار فرسایش آن‌ها اطلاعات زیادی در مورد تاریخ تحولات و فعالیت‌های جغرافیایی سیارات به ما به‌دست می‌دهد. برای نمونه، فرسوده بودن بیشتر دهانه‌های سیاره مریخ نشان‌دهنده‌ی فعالیت زیاد زمین‌شناختی در این سیاره است. (بیشتر…)

بیشتر

قمر آیو مشتری

در سال ۱۹۷۹ فضاپیمای وویجر از مقابل سیاره‌ی مشتری و قمرهایش گذشت. تصویر شگفت‌انگیزی که در ادامه مشاهده می‌کنید قمر آیو را در برابر مشتری، این غول گازی نشان می‌دهد. این تصویر شاید اولین عکسی باشد که ویژگی‌های سطحی آیو را نشان می‌هد. اکنون می‌دانیم که این سیاره آتشفشانی است.

قمر آیو مشتری

آیو یکی از اقمار گالیله‌ای است و نزدیک‌ترین قمر از اقمار گالیله‌ای مشتری به این سیاره است. این قمر از نظر اندازه اندکی بزرگتر از ماه است و با ۴۰۰ آتشفشان فعال، آیو فعال‌ترین جرم از نظر زمین‌شناختی در سامانه‌ی خورشیدی است. علت فعالیت آتشفشانی بیش از حد آیو انرژی و اثر جزر و مدی مشتری و سایر اقمار گالیله‌ای این سیاره بر این قمر است. این ماه در عین حال بالاترین چگالی را در میان قمرهای سامانه خورشیدی دارد. پژوهشگران دریافته‌اند که سطح این قمر به شدت بوی نامطبوعی مانند بوی تخم مرغ گندیده می‌دهد که ناشی از انتشار سولفور آهن و سایر ترکیبات گوگردی از آتشفشان‌های سطح این قمر است. (بیشتر…)

بیشتر

مقایسه‌ی کوه المپوس مریخ با اورست

کوه المپوس که در مریخ قرار دارد بزرگ‌ترین آتشفشان منظومه‌ی شمسی است. ارتفاع این کوه حدود ۲۲ کیلومتر است که حدود ۲٫۵ برابر کوه اورست می‌باشد. عرض این کوه عظیم حدود ۶۰۰ کیلومتر است و به خاطر همین و نیز داشتن ساختار پیچیده‌ی لبه‌های آن، تعیین حداکثر ارتفاع آن به صورت دقیق کار بسیار دشواری است. در تصویر زیر آتشفشان المپوس، آتشفشان مونا کیا در جزایر هاوایی و کوه اورست مشاهده می‌شوند. شاید از اینکه مونا کیا بزرگ‌تر از اورست به نظر می‌رسد تعجب کنید. واقعیت این است که اگر ارتفاع از کف اقیانوس را در نظر بگیریم آتشفشان مونا کیا بیش از ۱۰ هزار متر ارتفاع دارد و از اورست هم بلندتر است.

مقایسه‌ی کوه المپوس مریخ با اورست و مونت کیا

کوه المپوس یک آتش‌فشان فعال است. علت بزرگ بودن کوه المپوس و دیگر آتش‌فشان‌های مریخ، عدم حرکت پوسته‌ی آن سیاره در مقایسه با پوسته‌ی زمین دانسته می‌شود. حرکت کم صفحه‌های مریخ موجب می‌شود که مواد مذاب از جای ثابتی فوران کنند و به آرامی کوه‌های عظیمی را ایجاد نمایند. در واقع کوه المپوس حاصل هزاران سال جریان گدازه‌های آتشفشانی می‌باشد. (بیشتر…)

بیشتر

زمین تنها سیاره‌ای است که با نام یک خدای رومی نام‌گذاری نشده است

مردم باستان خدایان مختلفی را می‌پرستیدند و آن‌ها را با سیاره‌هایی در آسمان ارتباط داده بودند. در این بین تمامی سیاره‌ها بجز زمین به نام خدایان رومی نام‌گذاری شده‌اند:

  • عطارد نام خود را از پیام‌رسان بالدار خدایان گرفته بود. این سیاره همچنین خدای سرقت، تجارت و مسافرت بود. این سیاره نام خود را از سرعت چرخش خود گرفته بود.
  • زهره خدای عشق و زیبایی روم باستان بود که یک نام مناسب برای یک سیاره‌ی پرنور و درخشان بود.
  • مریخ خدای رومی جنگ بود. این سیاره نام خود را از این واقعیت گرفته است که سرخ و به رنگ خون است.
  • مشتری پادشاه رومی خدایان بود به این خاطر که بزرگ‌ترین سیاره در منظومه‌ی شمسی است و به همین خاطر به عنوان مهم‌ترین خدا نام‌گذاری شده است.
  • زحل به عنوان خدای رومی کشاورزی و برداشت محصول نام‌گذاری شده است چون رنگ طلایی دارد که به رنگ یک مزرعه‌ی گندم است.
  • اورانوس تا دهه‌ی ۱۸۰۰ کشف نشده بود ولی ستاره‌شناسان بر طبق همان سنت قدیمی آن دوره نام آن را از خدایان رومی گرفتند. در اسطوره‌شناسی، اورانوس پدر زحل بوده و زمانی پادشاه خدایان بوده است.
  • نپتون نیز پس از کشف شدن با نام خدای دریا نام‌گذاری شد که احتمالاً به خاطر رنگ آبی آن است.
  • پلوتون نیز دیگر جزو سیارات منظومه‌ی شمسی نیست ولی محیط تاریک و سرد آن باعث شد به عنوان خدای جهان زیرین مردگان نام‌گذاری شود.

چرا زمین به نام خدایان رومی نام‌گذاری نشده است؟

واقعیت این است که مردم قدیم زمین را یک سیاره نمی‌دانستند. سیاره‌ها اختران دوردست آسمان بودند که از دور ناظر بشریت بودند درحالیکه این کره‌ی خاکی میدان زندگی بشر بود. (بیشتر…)

بیشتر

آمریکای شمالی بر روی مشتری

مشتری بزرگ‌ترین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی است و می‌توان تمامی ماه‌ها و سیارات منظومه‌ی شمسی را درون مشتری جای داد و هنوز هم مقداری از حجم آن خالی بماند. این سیاره‌ی غول‌پیکر می‌تواند بیش از ۱۰۰۰ زمین را در خود جای دهد و قطر آن بیش از ده برابر زمین است. تصویری که مشاهده می‌کنید توسط جان برادی برای مرکز نجوم کشیده شده است که اندازه‌ی آمریکای شمالی بر روی مشتری را نشان می‌دهد. جزیره‌ی کوچک سبز رنگی که بر روی مشتری مشاهده می‌کنید در واقع آمریکای شمالی است.

آمریکای شمالی بر روی مشتری

نقطه‌ی سرخ مشهوری که بر روی مشتری می‌بینید طوفان بزرگی است که دانشمندان تخمین می‌زنند بین ۳۰۰ و ۴۰۰ سال عمر داشته باشد. (بیشتر…)

بیشتر

زنی که مالک قانونی خورشید است

خورشید میلیاردها سال است که در آسمان می‌درخشد و متعلق به شخص خاصی نیست ولی شخصی پیدا شده است که ادعا می‌کند مالک قانونی خورشید است. آنجلز دوران ۴۹ ساله که اهل اسپانیاست ادعا می‌کند که خورشید رسماً متعلق به او می‌باشد و یک سند اسناد رسمی هم برای این ادعا ارائه کرده است. آنجلز دوران می‌گوید: «من قانون را بلدم. یک توافق بین‌المللی می‌گوید که هیچ کشوری نمی‌تواند ادعای مالکیت یک سیاره یا ستاره را بکند ولی این قانون چیزی در مورد افراد نگفته است.»

مالک خورشید آنجلز دوران

خانم دوران که ادعا می‌کند قانون را می‌شناسد و احمق نیست و سند رسمی‌ای ارائه کرده است که نشان می‌دهد او مالک خورشید است که در مرکز منظومه‌ی شمسی قرار گرفته است و فاصله‌ی متوسط آن از زمین ۱۴۹ میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر است. خانم دوران اکنون می‌خواهد قیمتی را برای استفاده از خورشید تعیین کند و ۱۰ درصد درآمد آن را به خود و مابقی را به دولت، مراکز تحقیقاتی، پایان بخشیدن به گرسنگی در جهان و … اختصاص دهد.

ماریا انجلز دوران شروع به فروش بخش‌هایی از خورشید در سایت ای‌بی نمود ولی اکانتش توسط این وبسایت بسته شد بهمین خاطر توانست مسئولان وبسایت را به دادگاه بکشاند چون این ستاره را در سال ۲۰۱۰ مالک شده بود و می‌خواست آن را به قیمت هر متر ۱ یورو بفروشد. این دادگاه برگزار شد و دوران توانست ۱۰ هزار یورو غرامت از ای‌بی بگیرد چون وبسایت از او کمیسیون گرفته بود ولی به او اجازه نداده بود که معامله‌اش را انجام دهد.

خانم دوران ایده‌ی فروش خورشید را از مردی گرفت که در سپتامبر ۲۰۱۰ در آمریکا ماه و بسیاری از سیارات منظومه شمسی را جزو مایملک خود درآورده بود. (بیشتر…)

بیشتر

چرا مریخ سرخ است ولی غروب مریخ آبی است؟

قبلا توضیح داده شد که در کره‌ی زمین چرا آسمان آبی ولی غروب قرمز است؟. مسئله‌ی جالب این است که در مریخ عکس این قضیه برقرار است. در مورد مریخ که به سیاره سرخ مشهور است زیاد شنیده‌ایم ولی این سوال پیش می‌آید که چرا مریخ سرخ است؟

شبانه‌روز در مریخ حدود ۲۴ ساعت و ۳۹ دقیقه طول می‌کشد که بسیار نزدیک به طول شبانه‌روز در زمین می‌باشد ولی غروب و طلوع خورشید متفاوت از زمین هستند. فاصله‌ی زیاد مریخ از خورشید که حدود ۱٫۵ برابر فاصله‌ی زمین از خورشید می‌باشد باعث می‌شود شدت نور خورشید کم شود و خورشید کوچک و دورتر به نظر برسد.

چرا مریخ سرخ است؟

نور خورشید سفید دیده می‌شود ولی در واقع ترکیبی از تمامی رنگ‌های رنگین کمان است. نور همیشه در مسیر مستقیم حرکت می‌کند مگر اینکه چیزی سر راهش قرار گیرد که در آن صورت یکی از سه حالت زیر پیش می‌آید:

  • منعکس می‌شود (مثل حالت برخورد با آینه)
  • خم می‌شود (مانند حالت وارد شدن به منشور یا آب)
  • پخش می‌شود (مثل هنگام برخورد با مولکول‌های گاز در اتمسفر)

اندازه‌ی ذرات ریز گرد و غبار موجود در اتمسفر مریخ به گونه‌ای است که باعث پراکنده شدن رنگ‌های گرم‌تر (قرمز، زرد و نارنجی) می‌شود که باعث می‌شود آسمان، رنگ سرخ‌فام مشهور خود در مریخ را داشته باشد.

چرا غروب مریخ آبی است؟

ولی در نزدیکی خورشید و در مسیر مستقیم نور آن به خاطر فاصله‌ی زیادتر، رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز پس از پخش شدن توسط ذرات جذب می‌شوند و چون آبی جزو رنگ‌های باقیمانده است باعث می‌شود رنگ آبی به چشم بیننده برسد و غروب به رنگ آبی دیده شود.

چرا مریخ سرخ است ولی غروب مریخ آبی است؟

این تصویر شگفت‌انگیز اولین بار توسط مریخ‌نورد کنجکاور (Curiosity) گرفته شد. این مریخ نورد هم اکنون در گودال گیل در نزدیکی خط استوای مریخ در حال کاوش است.

(بیشتر…)

بیشتر