برچسب: اتم

آیا اتم قابل دیدن است؟

از ۲۵۰۰ سال پیش که دموکریتوس برای اولین بار نظریه‌ی اتم را مطرح کرد دیدن اتم‌ها برای بشر همچون رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسیده است. نکته‌ی تأسف‌انگیز در این خصوص این بوده است که در مقیاس‌های بسیار کوچک مفهوم «دیدن» معنای خود را از دست می‌دهد و نور نمی‌تواند ذرات با ابعاد کمتر از طول موج خود را بخوبی آشکار کند. یعنی اگر بهترین میکروسکوپ نوری را در اختیار داشته باشید قادر نخواهید بود ذرات با ابعاد کمتر از ۱۰۰ نانومتر را ببینید (هر میلی‌متر برابر ۱ میلیون نانومتر است). لازم به ذکر است که اتم‌ها ابعاد در حد یک دهم نانومتر دارند.

اما شناخت اجزای اتم در قرن گذشته راه‌های جدیدی را به روی ما باز کرد. الکترون نیز مانند نور می‌تواند خاصیت موجی داشته باشد و نکته‌ی بسیار مهم در خصوص آن این است که می‌توان با میدان مغناطیسی سرعت آن را زیاد کرد که به طور متقابل باعث کم شدن طول موج آن می‌شود. این اصل پایه‌ی میکروسکوپ‌های الکترونی را بنا نهاد که از الکترون به جای نور در آن‌ها استفاده می‌شود و لنزهای آن‌ها به جای شیشه از کویل‌های مغناطیسی ساخته شده‌اند.

انواع مختلفی از میکروسکوپ‌های الکترونی ساخته شده است که معروف‌ترین آن‌ها «میکروسکوپ الکترونی روبشی» و «میکروسکوپ الکترونی عبوری» هستند. میکروسکوپ الکترونی روبشی یا SEM یک باریکه‌ی الکترونی را به سطح تابانده و با حرکت دادن آن، سطح را اسکن (روبش) می‌کند و اطلاعات سطحی مختلف و کارآمدی را جمع‌آوری می‌کند. این اطلاعات حتی شامل جنس اتم‌های سطحی و پیوندهای شیمیایی آن‌ها نیز می‌باشد. میکروسکوپ SEM می‌تواند ذرات در حد ۱ نانومتر را آشکار کند ولی هنوز هم با دیدن اتم مقداری فاصله داریم و بهتر است به سراغ غول بزرگنمایی الکترونی یعنی TEM برویم.

میکروسکوپ الکترونی عبوری یا TEM همانطور که از نام آن مشخص است با عبور دادن باریکه‌ی الکترونی از جسم اطلاعات جمع‌آوری می‌کند. بدیهی است برای اینکه الکترون‌ها بتوانند از جسم عبور کنند باید آن را خیلی نازک کنیم. میکروسکوپ‌های الکترونی عبوری نوین می‌توانند تا ۵۰ میلیون برابر بزرگ‌نمایی داشته باشند و اتم‌ها را نیز آشکار کنند. در ادامه تصویری از اتم‌های نیتروژن و بور را مشاهده می‌کنید که توسط این میکروسکوپ آشکار شده‌اند.

(بیشتر…)

بیشتر

دورنوردی کوانتومی به بیش از ۱۰۰ کیلومتر رسید

دورنوردی کوانتومی فرآیند جابجایی یک واحد اطلاعات کوانتومی (مثلاً حالت دقیق یک اتم یا فوتون) از یک نقطه به نقطه‌ی دیگر بدون پیمایش فاصله‌ی بین آن دو محل است. در این وضعیت ابتدا دو سیستم (ذره یا فوتون) با هم اندرکنش داشته و درهم‌تنیدگی کوانتومی بین آن‌ها ایجاد می‌شود. سپس از هم جدا می‌شوند، اندازه‌گیری روی یکی از آن‌ها تأثیری آنی در حالت دیگری ایجاد می‌کند.

این فرآیند در آزمایش جدیدی که بر روی فوتون‌ها انجام شد اطلاعات را با موفقیت به فاصله‌ی ۱۰۲ کیلومتر انتقال داد. دورنوردی کوانتومی امکان توسعه‌ی اینترنت کوانتومی را فراهم خواهد ساخت که امنیت بیشتری خواهد داشت. همچنین اطلاعاتی که توسط این فناوری قابل انتقال است قابل کپی کردن نبوده و از بین نمی‌رود. (بیشتر…)

بیشتر

آیا کل جهان در حال انبساط است؟

جهان در حال انبساط است و کهکشان‌ها در حال دور شدن از ما هستند. انرژی تاریک مسئول منبسط کردن جهان است ولی این انبساط در مورد داخل کهکشان‌ها و منظومه‌ها، اشیا و اتم‌ها صادق نیست. این بدین خاطر است که وقتی اشیاء به هم نزدیک باشند انرژی بین آن‌ها (مثلاً جاذبه یا نیروهای بین اتمی) آن‌ها را به هم جذب کرده و اجازه‌ی انبساط آن‌ها را نمی‌دهد. مثلاً جاذبه در حال نزدیک کردن کهکشان راه شیری و کهکشان آندرومدا به یکدیگر است و این دو کهکشان ۴ میلیارد سال دیگر با یکدیگر برخورد خواهند کرد.

اما انرژی تاریک در حال قوی شدن است و روزی در آینده‌ی بی‌نهایت دور فرا خواهد رسید که سیستم‌های ستاره‌ای را هم از یگدیگر دور کرده و حتی اتم‌ها را نیز از هم بگسلد. این نظریه با نام نظریه‌ی مِه گسست (Big Rip) شناخته می‌شود. (بیشتر…)

بیشتر