برچسب: بزرگنمایی

آیا اتم قابل دیدن است؟

از ۲۵۰۰ سال پیش که دموکریتوس برای اولین بار نظریه‌ی اتم را مطرح کرد دیدن اتم‌ها برای بشر همچون رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسیده است. نکته‌ی تأسف‌انگیز در این خصوص این بوده است که در مقیاس‌های بسیار کوچک مفهوم «دیدن» معنای خود را از دست می‌دهد و نور نمی‌تواند ذرات با ابعاد کمتر از طول موج خود را بخوبی آشکار کند. یعنی اگر بهترین میکروسکوپ نوری را در اختیار داشته باشید قادر نخواهید بود ذرات با ابعاد کمتر از ۱۰۰ نانومتر را ببینید (هر میلی‌متر برابر ۱ میلیون نانومتر است). لازم به ذکر است که اتم‌ها ابعاد در حد یک دهم نانومتر دارند.

اما شناخت اجزای اتم در قرن گذشته راه‌های جدیدی را به روی ما باز کرد. الکترون نیز مانند نور می‌تواند خاصیت موجی داشته باشد و نکته‌ی بسیار مهم در خصوص آن این است که می‌توان با میدان مغناطیسی سرعت آن را زیاد کرد که به طور متقابل باعث کم شدن طول موج آن می‌شود. این اصل پایه‌ی میکروسکوپ‌های الکترونی را بنا نهاد که از الکترون به جای نور در آن‌ها استفاده می‌شود و لنزهای آن‌ها به جای شیشه از کویل‌های مغناطیسی ساخته شده‌اند.

انواع مختلفی از میکروسکوپ‌های الکترونی ساخته شده است که معروف‌ترین آن‌ها «میکروسکوپ الکترونی روبشی» و «میکروسکوپ الکترونی عبوری» هستند. میکروسکوپ الکترونی روبشی یا SEM یک باریکه‌ی الکترونی را به سطح تابانده و با حرکت دادن آن، سطح را اسکن (روبش) می‌کند و اطلاعات سطحی مختلف و کارآمدی را جمع‌آوری می‌کند. این اطلاعات حتی شامل جنس اتم‌های سطحی و پیوندهای شیمیایی آن‌ها نیز می‌باشد. میکروسکوپ SEM می‌تواند ذرات در حد ۱ نانومتر را آشکار کند ولی هنوز هم با دیدن اتم مقداری فاصله داریم و بهتر است به سراغ غول بزرگنمایی الکترونی یعنی TEM برویم.

میکروسکوپ الکترونی عبوری یا TEM همانطور که از نام آن مشخص است با عبور دادن باریکه‌ی الکترونی از جسم اطلاعات جمع‌آوری می‌کند. بدیهی است برای اینکه الکترون‌ها بتوانند از جسم عبور کنند باید آن را خیلی نازک کنیم. میکروسکوپ‌های الکترونی عبوری نوین می‌توانند تا ۵۰ میلیون برابر بزرگ‌نمایی داشته باشند و اتم‌ها را نیز آشکار کنند. در ادامه تصویری از اتم‌های نیتروژن و بور را مشاهده می‌کنید که توسط این میکروسکوپ آشکار شده‌اند.

(بیشتر…)

بیشتر

اگر انسان دارای چشم عقاب بود

اگر انسان دارای چشم عقاب بود می‌توانست یک مورچه‌ی روی زمین را از بالای یک ساختمان ۱۰ طبقه ببیند. همچنین اشیایی که مستقیم در خط دید او قرار می‌گرفتند بزرگ‌تر به نظر رسیده و همه‌ی اشیا رنگ‌های بسیار جذاب با تنوع باورنکردنی داشتند.

چشم عقاب قادر است چهار تا پنج برابر مسافت دورتر از چشم انسان را ببیند. چشم عقاب علاوه بر قدرت فوکوس و بزرگنمایی، دید بهتری نیز نسبت به رنگ‌ها دارد. این مسئله در مورد تمامی پرندگان صادق است. عقاب‌ها همچنین توانایی تشخیص نور ماورای بنفش را نیز دارند. ولی ما هیچ راهی برای اینکه بدانیم دیدن رنگ‌های بیشتر چگونه است نداریم. مثل این است که بخواهیم رنگ گوجه را برای کسی که نابینا متولد شده است توضیح دهیم.

میدان دید عقاب‌ها نیز بسیار گسترده است در حدی که می‌توان گفت پشت سرشان را هم می‌بینند. دید چشم عقاب ۳۴۰ درجه است در حالیکه دید چشم انسان ۱۸۰ درجه است. این قابلیت مشکلاتی را نیز با خود بهمراه دارد چون نسبت بالاتری از مغز عقاب‌ها به بینایی تخصیص یافته است و این باعث شده است عقاب‌ها مثل بیشتر پرندگان حس بویایی یا چشایی خیلی خوبی نداشته باشند.

دانشمندان در حال بررسی این مسئله هستند که بتوانند بزودی با عمل جراحی، دید انسان را بهبود بخشیده و قابلیت آن را به نصف توانایی چشمان عقاب برسانند. (بیشتر…)

بیشتر