برچسب: شایعات علمی

تصویر کره زمین بدون آب

اخیراً یک تصویر گرافیکی متحرک کج و معوج از کره‌ی زمین که بیشتر به سیب‌زمینی شباهت دارد در برخی سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی به عنوان تصویر کره‌ی زمین بدون آب معرفی شده است. این تصویر در اصل یک محصول گرافیکی نرم‌افزار متلب می‌باشد که مربوط به جاذبه‌ی زمین است:

نقشه جاذبه زمین

جاذبه‌ی زمین در سطح، صاف نیست بلکه در برخی نقاط قوی‌تر از نقاط دیگر است. این بدین خاطر است که زمین یک کره‌ی کامل نیست و چگالی برخی مناطق آن از نقاط دیگر بیشتر است. این باعث می‌شود جاذبه‌ی سطحی تحت تأثیر قرار گیرد.

اگر شما بر روی سطح زمین قرار بگیرید جاذبه‌ی زمین شما را به طرف مرکز آن می‌کشد. ولی اگر در مجاورت مناطق متراکم‌تر که چگالی بیشتری دارند قرار بگیرید جاذبه‌ی آن‌ها شما را اندکی به طرف کناره‌ها نیز می‌کشد. این تصویر در واقع بیانگر این مطلب است؛ یعنی این نقشه‌ی جاذبه به گونه‌ای کشیده شده است که شما همیشه عمود بر سطح نشان داده شده به پایین کشیده می‌شوید.

این مطلب عجیب به نظر می‌رسد ولی در واقع بیان می‌کند که اگر شما در کنار یک تپه‌ی نشان داده شده در کره‌ی جاذبه قرار بگیرید شاقول مرکز زمین را نشان نمی‌دهد بلکه عمود بر سطحی که ایستاده‌اید را نشان می‌دهد. این تصویر گرافیکی عمداً اغراق‌آمیز نشان داده شده است تا میدان جاذبه‌ی ناصاف زمین را نشان دهد.

اما تصویر زمین بدون آب در واقعیت چگونه است؟ عمیق‌ترین اقیانوس زمین حدود ۱۱ کیلومتر عمق دارد که در مقایسه با قطر ۱۳ هزار کیلومتری آن ناچیز است. بنابراین اگر کل آب زمین کشیده شود تغییر زیادی در کرویت آن ایجاد نمی‌شود. بیشترین فاصله‌ی بین بلندترین کوه و عمیق‌ترین دریا حدود ۲۰ کیلومتر است که حدود یک دهم درصد قطر زمین است. در زیر تصویر زمین بدون آب را مشاهده می‌کنید. قطره‌ای که مشاهده می‌کنید در واقع مقدار آب کره‌ی زمین است.

کره زمین بدون آب

قطره‌ی بزرگ‌تر کل آب‌های زمین است. قطره‌ی کوچک‌تر آب‌های شیرین زیرزمینی، دریاچه‌ها، مرداب‌ها و رودخانه‌هاست و کوچک‌ترین قطره آب‌های شیرین دریاچه‌ها و رودخانه‌ها می‌باشد.

(بیشتر…)

بیشتر

آیا حافظه‌ی ماهی قرمز ۳ ثانیه است؟

یک باور عمومی در مورد ماهی قرمز وجود دارد مبنی بر اینکه حافظه‌ی آن ۳ ثانیه است و پس از ۳ ثانیه هر بار که به جهان نگاه می‌کند همه چیز را فراموش کرده است و گویی بار اول است که رویدادهای اطرافش را می‌بیند. فیلم‌های کودک مانند انیمیشن “در جستجوی نیمو” نیز ساخته شده‌اند که در آن یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم یک ماهی پهن است که حافظه‌ی کوتاه مدت ندارد. این داستان‌ها به تقویت این باور عمومی کمک کرده‌اند.

طنز علمی حافظه ماهی قرمز

در واقع نشان داده شده است که ماهی قرمز باهوش‌تر از آن چیزی است که ما فکر می‌کرده‌ایم. ماهی‌ها می‌توانند برای مدت زمان بسیار طولانی‌تری از حافظه‌ی خود بهره ببرند. در آزمایشی که توسط یک دانش‌آموز ۱۵ ساله اهل آدلاید طراحی شد به ماهی آموزش داده شد که از یک مسیر برای رسیدن به غذا استفاده کند و پس از سه هفته این مسیر را به خوبی یاد گرفت و به خاطر داشت.

همچنین در تحقیقی جدا، به ماهی سیکلید آفریقایی که یک ماهی معروف آب‌های شیرین است مسیر رسیدن به غذا یاد داده شد و این ماهی پس از ۱۲ روز استراحت هنوز آن را به یاد داشت.

در یک تحقیق دیگر در اسرائیل محققان به ماهی‌های جوان یاد دادند که در هنگام پخش صدا از یک اسپیکر زمان غذا خوردنشان فرا می‌رسد. پس از این مرحله ماهی‌ها هر زمان که آن صدای خاص را می‌شنیدند به سمت غذا برمی‌گشتند. پس از یک ماه آموزش، ماهی‌ها در دریا آزاد شدند و پس از چهار تا پنج ماه که بالغ شدند در هنگام پخش شدن همان صدای مخصوص به طرف محل غذا برمی‌گشتند. از این روش می‌توان برای صید ناجوانمردانه‌ی ماهی‌ها استفاده کرد بدین صورت که پس از آموزش‌شان آن‌ها را در دریا رها کرد تا هر وقت بزرگ شدند به طرف شکارچی خود برگردند.

 

شایعه

(بیشتر…)

بیشتر

کوسه‌ها نیز سرطان می‌گیرند

در یک افسانه‌ی علمی معروف گفته می‌شود که کوسه‌ها سرطان نمی‌گیرند. این مطلب واقعیت ندارد و جزو شایعات علمی است. دانشمندان برای بیش از ۱۵۰ سال است که با سرطان کوسه‌ها آشنایی دارند. کوسه‌ها همچنین دچار انگل نیز می‌شوند. این شایعات شاید از اینجا نشئت گرفته باشند که تحقیقات علمی کمی به این مسئله پرداخته‌اند که کوسه‌ها سیستم ایمنی قوی در برابر بیماری‌ها دارند. این شایعه‌ی علمی تا حدی گسترش یافته است که در باور برخی‌ها بال کوسه از سرطان جلوگیری می‌کند و ورم مفاصل را درمان می‌کند. هیچ مدرک علمی این ادعاها را ثابت نمی‌کند و حداقل یک تحقیق علمی وجود دارد که نشان می‌دهد غضروف کوسه هیچ اثری در درمان سرطان ندارد.

انسان سالیانه حدود ۱۰۰ میلیون کوسه را از بین می‌برد و یکی از دلایل اصلی این مسئله تهیه‌ی سوپ باله‌ی کوسه برای جلوگیری از سرطان است. در یک تحقیق جدید در مورد ایجاد یک تومور بزرگ در دهان کوسه بزرگ سفید گزارش شده است که تصویر آن را می‌توانید در ادامه ببینید.

کوسه‌ها نیز سرطان می‌گیرند. تومور یک کوسه بزرگ سفید (بیشتر…)

بیشتر

آیا ناخن گرفتن در شب ضرر دارد؟

ضرر و زیان‌های ناخن گرفتن در شب از افسانه‌های قدیمی است که در برخی جاها توجیهات به ظاهر علمی نیز برای آن ارائه شده است. ظاهر این افسانه در حدی بدوی و ساده لوحانه است که پرداختن به آن شاید لازم نباشد ولی با توجه به انعکاس نسبتاً زیادی که این خرافه اخیراً در بین شبکه‌های اجتماعی فارسی زبان پیدا کرده است ناچاریم به آن بپردازیم. در کشف دلیل علمی ممنوعیت ناخن گرفتن در شب گفته شده است:

‌چرا نباید شب ناخن گرفت؟

کلسیم اضافه بدن در ساعات پایانی روز در ناخن‌ها جمع می شود و از ناخن‌ها بعنوان انبار موقت کلسیم بدن استفاده می‌شود و این کلسیم اضافی در ساعات آغازین روز به گردش خون باز می گردد و مورد مصرف قرار می‌گیرد!

ناخن از یک پروتئین سخت محافظ به نام کراتین ساخته شده است. این پروتئین در شاخ حیوانات مختلف وجود دارد و از سلول‌های مرده‌ی پوست ساخته شده است.

کلسیم نیز یک ماده‌ی معدنی است که در بسیاری از غذاها وجود دارد و وجود آن در سلامت استخوان‌ها اهمیت بسیاری داشته و عملکردهای مهمی در بدن دارد. تقریباً تمامی کلسیم بدن در استخوان‌ها و دندان‌ها ذخیره می‌شود. بسیاری گمان می‌کنند که کمبود کلسیم باعث تردی و شکنندگی ناخن می‌شود ولی در تحقیقی که بر روی ۷۰۰ زن در نیوزلند انجام شد مشخص شد که این ماده تأثیری بر روی ناخن ندارد. با این وجود کلسیم برای سلامت بسیاری از اعضای دیگر ضروری است ولی ناخن در میان این اعضا نیست.

شایعه‌ی مطرح شده مبنای علمی ندارد و علاوه بر اینکه کلسیم در ناخن‌ها ذخیره نمی‌شود مکانیزمی نیز برای ذخیره شدن این کلسیم در شب و بازگشت دوباره‌ی آن به بدن در روز وجود نداد. مشخص نیست هدف این شایعه‌پردازی چه بوده است ولی به احتمال زیاد توجیهی برای یک افسانه‌ی قدیمی است:

بر اساس یک افسانه‌ی ژاپنی ناخن گرفتن در شب می‌تواند به مرگ منجر شود، عمر را کوتاه کند و ارواح خبیثه را جذب کند. همچنین برخی اعتقاد داشتند که بخشی از روح شما در ناخن‌های‌تان قرار دارد و گرفتن آن در شب باعث می‌شود بخشی از روح خود را در شب پر از ارواح خبیث آزاد کنید.

تقویت باور ممنوعیت ناخن گرفتن در شب می‌تواند ریشه در زمانی داشته باشد که نور کافی در شب وجود نداشت و انسان‌ها از نور آتش و چراغ به عنوان روشنایی استفاده می‌کردند و ناخن‌های خود را با وسایل نوک تیز می‌گرفتند، کمبود نور و استفاده از این وسایل می‌توانسته است باعث شود انسان‌ها در هنگام ناخن گرفتن در شب به خود صدمه بزنند. همچنین در این حالت ممکن بود تکه‌های ناخن در غذای انسان بیفتد و مشکلاتی برای او بوجود بیاورد.

شایعه (بیشتر…)

بیشتر

آیا شیر اسب آبی صورتی است؟

یکی از ادعاهایی که در فضای مجازی انعکاس زیادی یافته است این است که شیر اسب آبی به طور طبیعی صورتی رنگ است. واقعیت این است که اسب آبی شیر صورتی تولید نمی‌کند. این فکت نادرست از دو فکت نامربوط ناشی شده است.

۱- اسب‌های آبی اسید هیپوسودوریک تولید می‌کنند که رنگدانه‌ی نسبتاً قرمز رنگ دارد.

۲- زمانیکه رنگ سفید (رنگ شیر) و قرمز (رنگ اسید هیپوسودوریک) ترکیب می‌شوند رنگ صورتی بوجود می‌آید.

طبق گفته‌ی دیوید واینیک زیست‌شناس، هیچ گواهی از اینکه اسید هیپوسودوریک وارد شیر اسب آبی شود وجود ندارد.

متاسفانه یکی از مشکلات اصلی سایت‌ها و پیج‌هایی که به ارائه‌ی فکت‌های علمی می‌پردازند اهمیت ندادن به منبع و اعتبار مطالب است و به همین دلیل شایعات علمی زیادی از طریق این شبکه‌ها منتشر می‌شود.

شیر اسب آبی صورتی نیست

اسب‌های آبی این ماده‌ی قرمز رنگ را  روی پوست‌شان ترشح می‌کنند که به صورت یک لوسیون طبیعی عمل می‌کند ولی وارد شیرشان نمی‌شود. رنگ شیر اسب‌های آبی مثل دیگر پستانداران سفید یا بژ است هرچند که پوست آن‌ها ممکن است به خاطر ترشح اسید هیپوسودوریک قرمز شود. تصویری که در این شایعه‌ی رسانه‌ای به عنوان شیر اسب آبی منتشر می‌شود نیز در واقع نوعی شیر توت‌فرنگی است که در سال ۲۰۱۰ در یک وبسایت منتشر شده است.

شایعه

(بیشتر…)

بیشتر

دو مردمک در یک چشم، واقعیت یا افسانه؟

لیو چونگ مردی است که معمولاً از او به عنوان نمونه‌ای از انسان‌های با دو مردمک چشم نام برده می‌شود و از عکس مجسمه‌ی مومی وی که در موزه‌ی ریپلی لندن قرار دارد نیز استفاده می‌شود و در توضیحات آن آورد شده است که در سال ۹۹۵ میلادی به وزارت یک ایالت در چین رسیده است. با وجود اینکه مجسمه‌ی مومی لیو چونگ دارای چهار چشم است ولی این نمی‌تواند مدرکی برای وجود چنین بیماری باشد چون با وجود اینکه تمامی بیماری‌های مشابه ذکر شده دارای مدارک و عکس‌هایی هستند هیچ تصویر مستند پزشکی از وجود چنین بیماری‌ای وجود ندارد. شایعه بودن این مسئله باعث شد که صفحه‌ی بیماری دومردمک یا مردمک چشم دوتایی از ویکیپدیا حذف شود.

مجسمه لیو چونگ با دو مردمک در یک چشم

مردمک چشم دوتایی یا چشم شیطانی عبارتی است که در بسیاری از وبسایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی به عنوان یک فکت شگفت‌انگیز دست به دست شده است. اما واقعیت این است که وجود دو مردمک در یک چشم امکان‌پذیر نیست. برای این حالت هر کدام از مردمک‌ها باید عضله‌های تنگ کننده‌ی مجزا داشته باشند که امکان باز و بسته شدن آن را فراهم کنند. منشا این فکت غیرواقعی احتمالاً به متون قرن دوازدهم برمی‌گردد. وجود دو مردمک در یک چشم از نظر علم پزشکی غیرممکن است ولی بیماری‌هایی وجود دارد که شباهت دوری با این قضیه دارند. این بیماری‌ها عبارتند از:

  • بیماری ناهمرنگی عنبیه یا هتروکرومیا که در واقع تفاوت در رنگ عنبیه است.
  • بیماری کولوبوما که در آن یک حفره در یکی از اجزای چشم وجود دارد.
  • بیماری پلی‌کوریا بیماری بسیار نادری است که در آن دو منفذ در عنبیه چشم وجود دارد. این بیماری می‌تواند مادرزاد باشد یا اینکه یک بیماری دیگر عنبیه را تحت تأثیر قرار دهد. معمولاً بیماری‌های دیگر با این بیماری اشتباه گرفته می‌شوند. ظاهر این بیماری بسیار متفاوت است که در ادامه مشاهده می‌شود و نمی‌توان از آن به وجود دو مردمک در یک چشم تعبیر نمود.

پلی‌کوریا یا وجود دو منفذ در عنبیه

در پایان با بررسی موارد ذکر شده می‌توان گفت که چنین بیماری‌ای در پزشکی وجود ندارد و این شایعه‌ی علمی ممکن است گزارش خطایی از دیگر بیماری‌های چشم باشد.

شایعه

(بیشتر…)

بیشتر

آیا رشد مو و ناخن پس از مرگ واقعیت دارد؟

یک باور قدیمی می‌گوید که رشد مو و ناخن پس از مرگ هم ادامه می‌یابد و این افسانه زمانی حتی بین پزشکان هم تا حدی پذیرفته شده بود. بررسی‌ها نشان داده است که برخلاف باور عامه رشد مو و ناخن پس از مرگ متوقف می‌شود. شاید یکی از دلایل به وجود آمدن این افسانه این باشد که پس از مرگ پوست آب خود را از دست داده و به نظر می‌رسد که ناخن و مو در حال رشد هستند.

شایعه

(بیشتر…)

بیشتر

آیا هوش ارثی است و هوش بچه از مادر به ارث می‌رسد؟

در بسیاری از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی فکت این مطلب به کرات انتشار یافته است که هوش ارثی است و هشتاد درصد هوش بچه از مادر به ارث می‌رسد. واقعیت این است که این مطلب پشتوانه‌ی علمی محکمی ندارد. در سال ۱۹۹۶ پروفسور گیلیان ترنر مقاله‌ی دو صفحه‌ای را منتشر کرد که در آن تأکید شده بود که کروموزوم X تأثیر غالبی در هوش و عملکرد هوشمندانه دارد و از آنجاییکه بچه کروموزوم X را تنها از مادر به ارث می‌برد اینگونه فرض شده است که هوش بچه غالباً توسط ژن‌های مادر تعیین می‌شود. با گذشت حدود بیست سال از انتشار این مقاله این موضوع در منابع علمی دیگری بررسی نشده و با وجود انتشار مکرر آن در وبلاگ‌ها و رسانه‌ها، توسط بیولوژیست‌ها و محافل علمی مورد پذیرش قرار نگرفته است. همچنین مشخص نیست که منشأ عدد هشتاد درصدی که برای آن ذکر شده است کجاست چون در مقاله‌ی اصلی عددی برای سهم هوش ذکر نشده است.

از دیگر ایراداتی که به این ادعا وارد است مسئله‌ی توارثی بودن هوش است. وراثت‌پذیری هوش در کودکان از حدود ۲۰ درصد شروع می‌شود و در بزرگسالی به ۸۰ درصد می‌رسد. شاید منشأ ۸۰ درصد ذکر شده در فکت ادعایی، از این یک مقاله‌ی دیگر باشد که در مجله‌ی معتبر نیچر انتشار یافته است ولی در این مقاله تنها به وراثت‌پذیری هوش اشاره شده است نه سهم ژن‌های یکی از والدین در هوش بچه. همچنین مسئله‌ی دیگری نیز که از آن غفلت شده است این است که همسرگزینی معمولاً به صورتی است که بین هوش زوجین تا حد زیادی تناسب برقرار است و زن‌های باهوش معمولاً دارای همسران با هوش بالا هستند که احتمال اینکه فرزند باهوشی داشته باشند را افزایش می‌دهد. در کل می‌توان گفت که تا حد زیادی هوش ارثی است و ممکن است ژن‌های مادر اثر غالب در تعیین آن داشته باشند ولی اینکه هشتاد درصد هوش بچه از مادر به او می‌رسد شایعه است.

(بیشتر…)

بیشتر

آیا پرنده‌ای به نام اسکل وجود دارد؟

مطالب زیادی در جامعه‌ی مجازی در مورد پرنده‌ای به نام اسکل که غذای خود را پنهان کرده و سپس جای آن را فراموش می‌کند منتشر شده است و حتی پرندگان دیگری با اسامی شنقل، دنگل، امبل و … نیز به آن اضافه شده و داستان‌های زیادی در مورد رفتارهای احمقانه‌ی آن‌ها منتشر شده است ولی آیا چنین پرندگانی وجود دارند؟

طوطی دریایی

معروف‌ترین این پرنده‌ها که به اسکل معروف شده است در واقع پافین (Puffin) یا طوطی دریایی است که رفتارهای فراموشکارانه‌ی آن به هیچوجه مبنای علمی نداشته و از نظر فرگشتی با این مکانیزم هم بعید به نظر می‌رسند. در مجموع باید گفت تمامی داستان‌های ذکر شده با هدف طنز نگاشته شده و پرنده‌ای به نام اسکل وجود ندارد.شایعه 2copy (بیشتر…)

بیشتر