برچسب: میکروسکوپ الکترونی عبوری

آیا اتم قابل دیدن است؟

از ۲۵۰۰ سال پیش که دموکریتوس برای اولین بار نظریه‌ی اتم را مطرح کرد دیدن اتم‌ها برای بشر همچون رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسیده است. نکته‌ی تأسف‌انگیز در این خصوص این بوده است که در مقیاس‌های بسیار کوچک مفهوم «دیدن» معنای خود را از دست می‌دهد و نور نمی‌تواند ذرات با ابعاد کمتر از طول موج خود را بخوبی آشکار کند. یعنی اگر بهترین میکروسکوپ نوری را در اختیار داشته باشید قادر نخواهید بود ذرات با ابعاد کمتر از ۱۰۰ نانومتر را ببینید (هر میلی‌متر برابر ۱ میلیون نانومتر است). لازم به ذکر است که اتم‌ها ابعاد در حد یک دهم نانومتر دارند.

اما شناخت اجزای اتم در قرن گذشته راه‌های جدیدی را به روی ما باز کرد. الکترون نیز مانند نور می‌تواند خاصیت موجی داشته باشد و نکته‌ی بسیار مهم در خصوص آن این است که می‌توان با میدان مغناطیسی سرعت آن را زیاد کرد که به طور متقابل باعث کم شدن طول موج آن می‌شود. این اصل پایه‌ی میکروسکوپ‌های الکترونی را بنا نهاد که از الکترون به جای نور در آن‌ها استفاده می‌شود و لنزهای آن‌ها به جای شیشه از کویل‌های مغناطیسی ساخته شده‌اند.

انواع مختلفی از میکروسکوپ‌های الکترونی ساخته شده است که معروف‌ترین آن‌ها «میکروسکوپ الکترونی روبشی» و «میکروسکوپ الکترونی عبوری» هستند. میکروسکوپ الکترونی روبشی یا SEM یک باریکه‌ی الکترونی را به سطح تابانده و با حرکت دادن آن، سطح را اسکن (روبش) می‌کند و اطلاعات سطحی مختلف و کارآمدی را جمع‌آوری می‌کند. این اطلاعات حتی شامل جنس اتم‌های سطحی و پیوندهای شیمیایی آن‌ها نیز می‌باشد. میکروسکوپ SEM می‌تواند ذرات در حد ۱ نانومتر را آشکار کند ولی هنوز هم با دیدن اتم مقداری فاصله داریم و بهتر است به سراغ غول بزرگنمایی الکترونی یعنی TEM برویم.

میکروسکوپ الکترونی عبوری یا TEM همانطور که از نام آن مشخص است با عبور دادن باریکه‌ی الکترونی از جسم اطلاعات جمع‌آوری می‌کند. بدیهی است برای اینکه الکترون‌ها بتوانند از جسم عبور کنند باید آن را خیلی نازک کنیم. میکروسکوپ‌های الکترونی عبوری نوین می‌توانند تا ۵۰ میلیون برابر بزرگ‌نمایی داشته باشند و اتم‌ها را نیز آشکار کنند. در ادامه تصویری از اتم‌های نیتروژن و بور را مشاهده می‌کنید که توسط این میکروسکوپ آشکار شده‌اند.

(بیشتر…)

بیشتر

موی خرس قطبی توخالی است

خز خرس قطبی از یک لایه‌ی متراکم و عایق زیرین تشکیل شده است که روی آن را موهای با طول‌های مختلف پوشانده‌اند. موی خرس قطبی در واقع سفید نیست فقط به این شکل به نظر می‌رسد. هر مو به صورت یک میله است که رنگدانه ندارد و شفاف است و یک مغز توخالی دارد که نور مرئی را پراکنده کرده و منعکس می‌کند درست به شکل اتفاقی که برای یخ و برف رخ می‌دهد. تصویر میکروسکوپ الکترونی عبوری این مو را در ادامه مشاهده می‌کنید.

موی خرس قطبی توخالی است

خرس قطبی وقتی تمیز است و نور خورشید در زاویه‌ی بالایی به آن می‌تابد سفیدتر است مخصوصاً پس از دوره‌ی ریختن موی خرس قطبی که در بهار شروع شده و تا اواخر تابستان طول می‌کشد. قبل از ریختن مو، روغن‌های تجمع یافته در خز خرس قطبی باعث می‌شود آن‌ها زرد به نظر برسند. خرس قطبی این روغن را از خوردن خوک‌های آبی تأمین می‌کند.

خرس‌های قطبی یک پوست سیاه در زیر یک لایه از چربی دارد که ضخامت این چربی می‌تواند به ۱۱٫۵سانتیمتر برسد.

در روی زمین خز ضخیم خرس قطبی جلوی اتلاف گرما را می‌گیرد. در واقع نرهای بالغ ممکن است در حین دویدن سریع داغ شوند. در آب لایه‌ی چربی پوست خرس‌های قطبی آن‌ها را گرم نگه می‌دارد. خز خیس عایق خوبی نیست. بهمین خاطر است که خرس‌های قطبی مادر دوست ندارند با توله‌های کوچک‌شان در فصل بهار به آب بزنند: توله‌ها چربی کافی ندارند.

(بیشتر…)

بیشتر