دسته: علوم

اگر جمعیت تهران ۶۵ درصد کاهش یابد باز هم پرجمعیت‌ترین شهر ایران است

اگر به کلان‌شهرهای ایران سفر کرده باشید احتمالاً متوجه تفاوت چشم‌گیر بزرگی و جمعیت آن‌ها با تهران شده‌اید. جمعیت تهران در سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود هشت میلیون و هفتصد هزار نفر ثبت شده است. پرجمعیت‌ترین شهر ایران پس از تهران مشهد است که جمعیتی حدود ۳ میلیون نفر دارد که کمتر از ۳۵ درصد جمعیت تهران است. با این حساب اگر جمعیت تهران ۶۵ درصد کمتر شود باز هم پرجمعیت‌ترین شهر ایران محسوب می‌شود.

با بررسی دیگر شهرها متوجه می‌شویم که این شکاف باز هم بیشتر می‌شود. اصفهان سومین شهر پرجمعیت ایران کمتر از ۲ میلیون نفر جمعیت دارد و ۸ شهر در ایران بالای ۱ میلیون نفر هستند. ۱۰ شهر پرجمعیت ایران به ترتیب به صورت زیر هستند:

۱- تهران

۲- مشهد

۳- اصفهان

۴- کرج

۵- شیراز

۶- تبریز

۷- قم

۸- اهواز

۹- کرمانشاه

۱۰- ارومیه

تهران بیست و نهمین شهر پرجمعیت جهان است.

(بیشتر…)

بیشتر

آیا اتم قابل دیدن است؟

از ۲۵۰۰ سال پیش که دموکریتوس برای اولین بار نظریه‌ی اتم را مطرح کرد دیدن اتم‌ها برای بشر همچون رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسیده است. نکته‌ی تأسف‌انگیز در این خصوص این بوده است که در مقیاس‌های بسیار کوچک مفهوم «دیدن» معنای خود را از دست می‌دهد و نور نمی‌تواند ذرات با ابعاد کمتر از طول موج خود را بخوبی آشکار کند. یعنی اگر بهترین میکروسکوپ نوری را در اختیار داشته باشید قادر نخواهید بود ذرات با ابعاد کمتر از ۱۰۰ نانومتر را ببینید (هر میلی‌متر برابر ۱ میلیون نانومتر است). لازم به ذکر است که اتم‌ها ابعاد در حد یک دهم نانومتر دارند.

اما شناخت اجزای اتم در قرن گذشته راه‌های جدیدی را به روی ما باز کرد. الکترون نیز مانند نور می‌تواند خاصیت موجی داشته باشد و نکته‌ی بسیار مهم در خصوص آن این است که می‌توان با میدان مغناطیسی سرعت آن را زیاد کرد که به طور متقابل باعث کم شدن طول موج آن می‌شود. این اصل پایه‌ی میکروسکوپ‌های الکترونی را بنا نهاد که از الکترون به جای نور در آن‌ها استفاده می‌شود و لنزهای آن‌ها به جای شیشه از کویل‌های مغناطیسی ساخته شده‌اند.

انواع مختلفی از میکروسکوپ‌های الکترونی ساخته شده است که معروف‌ترین آن‌ها «میکروسکوپ الکترونی روبشی» و «میکروسکوپ الکترونی عبوری» هستند. میکروسکوپ الکترونی روبشی یا SEM یک باریکه‌ی الکترونی را به سطح تابانده و با حرکت دادن آن، سطح را اسکن (روبش) می‌کند و اطلاعات سطحی مختلف و کارآمدی را جمع‌آوری می‌کند. این اطلاعات حتی شامل جنس اتم‌های سطحی و پیوندهای شیمیایی آن‌ها نیز می‌باشد. میکروسکوپ SEM می‌تواند ذرات در حد ۱ نانومتر را آشکار کند ولی هنوز هم با دیدن اتم مقداری فاصله داریم و بهتر است به سراغ غول بزرگنمایی الکترونی یعنی TEM برویم.

میکروسکوپ الکترونی عبوری یا TEM همانطور که از نام آن مشخص است با عبور دادن باریکه‌ی الکترونی از جسم اطلاعات جمع‌آوری می‌کند. بدیهی است برای اینکه الکترون‌ها بتوانند از جسم عبور کنند باید آن را خیلی نازک کنیم. میکروسکوپ‌های الکترونی عبوری نوین می‌توانند تا ۵۰ میلیون برابر بزرگ‌نمایی داشته باشند و اتم‌ها را نیز آشکار کنند. در ادامه تصویری از اتم‌های نیتروژن و بور را مشاهده می‌کنید که توسط این میکروسکوپ آشکار شده‌اند.

(بیشتر…)

بیشتر

با هر ۰٫۲ ریشتر افزایش، قدرت زلزله ۲ برابر می‌شود

به احتمال زیاد می‌دانید که ریشتر یک مقیاس خطی نیست و انرژی آزاد شده در زلزله با افزایش هر ریشتر چندین برابر می‌شود. عدد آن حدود ۳۲ برابر (۳۱٫۶ برابر) است. یعنی یک زلزله‌ی ۶ ریشتری حدوداً ۳۲ برابر یک زلزله‌ی ۵ ریشتری انرژی آزاد می‌کند. به طور تقریبی می‌توان گفت که هر ۰٫۲ ریشتر افزایش، قدرت زلزله را دو برابر می‌کند یعن یک زلزله‌ی ۵٫۲ ریشتری دو برابر یک زلزله‌ی ۵ ریشتری انرژی آزاد می‌کند. در ادامه به قدرت و انرژی معادل آزاد شده در زلزله‌های با بزرگی مختلف می‌پردازیم که جالب به نظر می‌رسد:

زلزله ۰٫۲ ریشتری: زلزله‌های زیر ۲ ریشتر معمولاً احساس نمی‌شوند و فقط توسط لرزه‌نگارها ثبت می‌شوند. یک زلزله‌ی ۰٫۲ ریشتری انرژی در حد یک نارنجک دستی آزاد می‌کند.

زلزله‌ی ۱٫۵ ریشتری: در حد لرزش ایجاد شده در اثر یک انفجار کوچک ساختمانی

زلزله ۲٫۱ ریشتری: در حد لرزش ایجاد شده در اثر انفجار یک کارخانه‌ی مواد شیمیایی

زلزله ۳ ریشتری: در حد یک بمب هوایی معمولی انرژی آزاد می‌کند. زلزله‌های بین ۲ تا ۳ ریشتر را تنها افراد کمی احساس می‌کنند.

زلزله ۳٫۸۷ ریشتری: در حد انفجار نیروگاه اتمی چرنوبیل. زلزله‌های بین ۳ تا ۴ ریشتر توسط انسان‌ها قابل احساس بوده و خرابی به بار نمی‌آورند.

(بیشتر…)

بیشتر

بمب کبالت یا ماشین قیامت: پایانی برای حیات بشر

بمب کبالت نوعی سلاح هسته‌ای است که برای تولید مقادیر زیاد ریزش رادیواکتیو طراحی شده است و هدف آن آلوده کردن یک ناحیه‌ی بزرگ با ماده‌ی رادیواکتیو است. مفهوم بمب کبالت اولین بار در یک برنامه‌ی رادیویی توسط یک فیزیکدان در سال ۱۹۵۰ مطرح شد که قصد داشت بگوید چنین سلاح هسته‌ای می‌تواند پایانی بر زندگانی بشر بر روی زمین و به نوعی ماشین قیامت باشد.

بمب کبالت یا ماشین قیامت پایانی برای حیات بشر

(بیشتر…)

بیشتر

بزرگ‌ترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو

  • بزرگترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو 1
  • بزرگترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو 2
  • بزرگترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو 3
  • بزرگترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو 4

کوه نیراگونگو (Nyiragongo) که در املای لاتین، Niragongo نیز نوشته می‌شود، یکی از زیباترین و فعال‌ترین آتشفشان‌های جهان محسوب می‌شود. این کوه آتشفشانی در نزدیکی دریاچه کیوو (Kivu)، در مرز شرقی جمهوری دموکراتیک کنگو با رواندا و در پارک ملی ویرونگا (Virunga) واقع شده است. قطر دهانه قله این کوه آتشفشانی بالغ بر ۱٫۲ کیلومتر اندازه‌گیری شده است، همچنین جالب است بدانید که قله این کوه دارای بزرگ‌ترین دریاچه گدازه مذاب در جهان است.

بزرگترین دریاچه گدازه جهان در کشور کنگو 1

(بیشتر…)

بیشتر

تاکنون چند نفر در کره زمین زندگی کرده و مرده‌اند؟

زندگی ما و جهان اطراف‌مان منحصر بفرد به نظر می‌رسد ولی فکر کردن در مورد تعداد انسان‌هایی که تاکنون زندگی کرده و مرده‌اند می‌تواند دید ما را گسترش دهد.

طبق برآوردهای محققان آمار نفوس در سال ۲۰۱۵ که توسط «دیوان مرجع جمعیت» انجام شد تاکنون ۱۰۸٫۲ میلیارد نفر بدنیا آمده‌اند که حدود ۷٫۴ میلیارد نفر آن‌ها اکنون زنده هستند یعنی در واقع ۱۰۰٫۸ میلیارد نفر تاکنون مرده‌اند.

کره‌ی زمین تاکنون میزبان انسان‌های بسیار زیادی بوده است. تعداد کسانی که تاکنون مرده‌اند حدود ۱۴ برابر تعداد کسانی است که زنده هستند. به عبارت دیگر حدود ۶٫۸ درصد کسانی که تاکنون بدنیا آمده‌اند اکنون زنده هستند. این عدد شاید کوچک به نظر برسد ولی در عمل نشان دهنده‌ی رشد بسیار سریع جمعیت در عصر جدید است.

اما محققان چگونه به این نتیجه رسیده‌اند؟ نقطه‌ی شروع «دیوان مرجع جمعیت» برای این محاسبه ۵۰ هزار سال قبل از میلاد بوده است یعنی زمانیکه انسان‌های مدرن هوشمند (Homo Sapines) پدیدار شدند. این تاریخ خود مورد مناقشه است چون اولین انسان‌نماها میلیون‌ها سال پیش بر روی زمین زندگی کرده و مرده‌اند.

مبنای این محاسبات، امید به زندگی در دوران مختلف تاریخی بوده است. امید به زندگی در عصر آهن حدود ۱۰ سال بوده است. در آن زمان نبود دارو، مشکلات کمبود غذا، تغییرات آب و هوا، جنگ و مشکلات دیگر باعث شده بود که جمعیت با نرخ بسیار کمی رشد کند. در این دوره نرخ مرگ و میر نوزادان در حد ۵۰۰ در ۱۰۰۰ تولد بود. امروزه امید به زندگی حدود ۷۵ تا ۸۰ سال است.

(بیشتر…)

بیشتر

معبد خورشید کونارک هند

معبد خورشید کونارک یک پرستشگاه متعلق به قرن ۱۳ میلادی است که در کونارک، در اوریسای هند قرار دارد و جزو عجایب هفتگانه هندوستان به شمار می‌رود. این بنا از مشهورترین معابد هند است و در سال ۱۹۸۴ در میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

معبد خورشید کونارک هند

گمان می‌رود که معبد کونارک توسط سلطان ناراسیمهادوا در سال ۱۲۵۵ میلادی ساخته شده است. این بنای شگفت‌انگیز به شکل یک ارابه‌ی عظیم است که متعلق به خدای خورشید (سوریا) بوده و چرخ‌های سنگی، ستون و دیوارهای زیبایی دارد. قسمت عمده‌ی این سازه اکنون ویران شده است. معبد در اصل در دهانه‌ی رودخانه‌ی چاندرابهاگا ساخته شده بود ولی از زمان ساخت آن، آب رودخانه پس کشیده است.

(بیشتر…)

بیشتر

دایره‌المعارف رنگین‌کمان‌ها

  • رنگین‌کمان برگ‌ها
  • رنگین‌کمان پرها
  • رنگین‌کمان تخم‌مرغ‌ها
  • رنگین‌کمان سنگ‌ها.
  • رنگین‌کمان صدف‌ها
  • رنگین‌کمان غلات
  • رنگین‌کمان گیاهان شیره‌دار
  • رنگین‌کمان لوبیاها

چینش رنگ‌های دنیای طبیعی توسط جولی سیبروک ریم تصاویری باورنکردنی بوجود آورده است. این تصاویر از پروانه‌ها گرفته تا قطارهای اسباب‌بازی بر اساس رنگ‌ها چیده شده‌اند و در مجموعه‌ای با نام دایره‌المعارف رنگ‌ها منتشر شده است. در ادامه برخی از تصاویر این مجموعه‌ی شگفت‌انگیز رنگین‌کمان‌ها را مشاهده می‌کنیم.

رنگین‌کمان سنگ‌ها.

رنگین‌کمان سنگ‌ها.

(بیشتر…)

بیشتر

معدن نمک روسیه: طرح حیرت‌انگیز توهم‌زا

چندصد فوت زیر زمین در یک شهر روسیه یک معدن نمک وجود دارد که دیوارهای آن با الگوهای سایکدلیک پوشانده شده است. این الگوهای زیبا را لایه‌های طبیعی کارنالیت (کلرید آب‌دار پتاسیوم و منیزیوم) بوجود آورده‌اند.

معدن نمک روسیه طرح حیرت‌انگیز توهم‌زا

کارنالیت در فرآیند لقاح گیاهان استفاده می‌شود و اغلب رنگ آن زرد تا سفید یا قرمز رنگ است ولی می‌تواند برخی اوقات آبی‌رنگ یا حتی کاملاً بدون رنگ باشد.

با وجود اینکه بخش کوچکی از معدن هنوز در حال استفاده است ولی کیلومترها از تونل‌های آن متروکه هستند و تنها با مجوز ویژه‌ی دولتی می‌توان به آن‌ها دسترسی داشت.

(بیشتر…)

بیشتر

تصاویر ماهواره‌ای که مانند تصاویر هنری به نظر می‌رسند

  • دریاچه‌ی مانیکوگان، یک دهانه‌ی برخوردی در کانادا
  • صخره‌های نمکی ایران
  • کنیا
  • گسل‌های غرب چین
  • منطقه‌ی آتشفشانی هاروج در لیبی
  • میدان‌های آبیاری در جنوب مصر
  • یخچال اسلسور قطب جنوب
  • نقشه‌ی مزارع اطراف رودخانه‌ی تیت در برزیل. گیاهان استوقدوس با رنگ بنفش هستند.

تصاویر ماهواره‌ای اطلاعات ارزشمندی برای کاربردهای علمی بدست می‌دهند. برخی اوقات این تصاویر، مناظر شگفت‌انگیزی از زمینی که بر روی آن زندگی می‌کنیم می‌دهند. با دیدن بعضی تصاویر ماهواره‌ای به سختی می‌توان باور کرد بخش‌هایی از کره‌ی زمین دارای چنین مناظر شگفت‌انگیزی است.

از دهه‌ی ۱۹۷۰، سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده‌ی آمریکا مشغول جمع‌آوری تصاویر ماهواره‌ای از زمین با استفاده از برنامه‌ی لندست است. از سال ۲۰۱۲، این سازمان با همکاری ناسا تصاویری از این مجموعه را به خاطر زیبایی هنری فوق العاده‌ای که دارند انتخاب کرده و منتشر کرده است. در برخی از این تصاویر، کنتراست نقاط خاصی تغییر کرده و یا تغییراتی در آن نقاط ایجاد شده است تا مشخص باشند ولی جدای از این مسله، این تصاویر تماماً کار طبیعت هستند.

در ادامه برخی از این تصاویر را مشاهده می‌کنیم.

کنیا

کنیا

(بیشتر…)

بیشتر