دسته: کیهان

روزانه ۶۰ تن غبار فضایی به زمین سقوط می‌کند

زمین جای غبارآلودی است و فضا هم در این موضوع به ما کمک نمی‌کند. هر روزه مقداری غبار از شهاب‌سنگ‌ها، ستاره‌های دنباله‌دار و دیگر تکه‌های منظومه شمسی که ۴٫۶ میلیارد سال قدمت دارد وارد اتمسفر زمین می‌شوند. این غبار فضایی ذرات بسیار کوچکی دارد و به شکل ذرات کوچک دود است ولی مقدار زیادی از آن وجود دارد.

تا به امروز دانشمندان نمی‌دانستند چه مقدار از این غبار فضایی بر روی زمین می‌ریزد ولی از مقدار آن در فضا تا حدی اطلاع داشتند. محققان حدس زده بودند که چیزی بین ۰٫۴ تا ۱۱۰ تن از مواد ستاره‌ها هر روزه وارد جو زمین می‌شود. این گستره‌ی تخمین زده شده خیلی باز است ولی اخیراً در یک تحقیق، نگاه دقیق‌تری به این مسئله انداخته شد. در این بررسی، مقدار سدیم و آهن موجود در اتمسفر توسط یک دستگاه اندازه گرفته شد که می‌توانست تغییرات ترکیب اتمسفر را اندازه‌گیری کند. چون مقدار سدیم موجود در اتمسفر متناسب با مقدار غبار فضایی در آن است، محققان دریافتند که مقدار واقعی غبار سقوط کرده بر روی زمین در حدود ۶۰ تن در روز است.

شاید فکر کنید که این مقدار نیاز به غبارروبی دارد ولی واقعیت این است که این غبار می‌تواند برای محیط زیست مفید باشد. این غبار سقوط کرده نه تنها به تشکیل ابرها در اتمسفر کمک می‌کند بلکه برای بارور کردن پلانکتون‌ها در قطب جنوب نیز به کار می‌آید.

(بیشتر…)

بیشتر

کوه شارپ یا کوه ائولیس مریخ

کوه ائولیس که با نام غیررسمی کوه شارپ نیز شناخته می‌شود یکی از کوه‌های مریخ است که در مرکز گودال گیل قرار دارد. ارتفاع این کوه ۵٫۵ کیلومتر از سطح دره است.

کوه شارپ یا کوه ائولیس مریخ

در آگوست سال ۲۰۱۲ مریخ‌نورد کنجکاوی (Curiosity) در کنار این کوه فرود آمد. کوه ائولس یکی از اهداف تحقیقاتی اصلی ناسا می‌باشد. در ژوئن ۲۰۱۳ ناسا اعلام کرد که مریخ‌نورد کنجکاوی یک سفر ۸ کیلومتری را به پای کوه ائولیس آغاز خواهد کرد و این هدف در سال ۲۰۱۴ حاصل شد. این کوه در دهه‌ی ۱۹۷۰ کشف شده بود و برای حدود ۴۰ سال بدون نام بود.

(بیشتر…)

بیشتر

شهاب‌سنگ لبنان: شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ

در سال ۲۰۱۴ مریخ‌نورد Curiosity یک شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ کشف کرد که به نظر می‌رسید زمانی در هزاران سال پیش در قلب یک سیاره‌ی در حال رشد قرار داشته است. این شهاب‌سنگ از آهن تشکیل شده است و حدود ۲ متر طول دارد که تقریباً برابر با عرض مریخ‌نوردی است که آن را پیدا کرد. این اولین شهاب‌سنگی بود که مریخ‌نورد کنجکاوی (Curiosity) بر روی مریخ یافته بود. دانشمندان این شهاب‌سنگ را شهاب‌سنگ لبنان نامیدند چون ظاهر آن شبیه به لبنان بود.

شهاب‌سنگ لبنان شهاب‌سنگ آهنی بر روی مریخ

(بیشتر…)

بیشتر

درخت بونسای در فضا

  • درخت بونسای در فضا
  • گیاهان در فضا اثر هنرمند ژاپنی آزوما ماکوتا

آزوما ماکوتو هنرمند اهل توکیو ژاپن توانسته است تصاویری از حیات ارگانیک در لبه‌ی فضا بوجود آورد. این هنرمند خوش ذوق در یک حرکت جالب گیاهانی مثل نیلوفر، ارکیده، درخت بونسای و … را توسط بالون به لایه‌ی استراتوسفر فرستاده است.

درخت بونسای در فضا

تصاویر حاصل به زیبایی بیانگر راز حیات بر روی زمین هستند. ماکوتو معتقد است که قرار دادن این گیاهان در مرز فضا آن‌ها را به حیات فرازمینی تبدیل کرده است.

(بیشتر…)

بیشتر

تصاویر ماهواره‌ای که مانند تصاویر هنری به نظر می‌رسند

  • دریاچه‌ی مانیکوگان، یک دهانه‌ی برخوردی در کانادا
  • صخره‌های نمکی ایران
  • کنیا
  • گسل‌های غرب چین
  • منطقه‌ی آتشفشانی هاروج در لیبی
  • میدان‌های آبیاری در جنوب مصر
  • یخچال اسلسور قطب جنوب
  • نقشه‌ی مزارع اطراف رودخانه‌ی تیت در برزیل. گیاهان استوقدوس با رنگ بنفش هستند.

تصاویر ماهواره‌ای اطلاعات ارزشمندی برای کاربردهای علمی بدست می‌دهند. برخی اوقات این تصاویر، مناظر شگفت‌انگیزی از زمینی که بر روی آن زندگی می‌کنیم می‌دهند. با دیدن بعضی تصاویر ماهواره‌ای به سختی می‌توان باور کرد بخش‌هایی از کره‌ی زمین دارای چنین مناظر شگفت‌انگیزی است.

از دهه‌ی ۱۹۷۰، سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده‌ی آمریکا مشغول جمع‌آوری تصاویر ماهواره‌ای از زمین با استفاده از برنامه‌ی لندست است. از سال ۲۰۱۲، این سازمان با همکاری ناسا تصاویری از این مجموعه را به خاطر زیبایی هنری فوق العاده‌ای که دارند انتخاب کرده و منتشر کرده است. در برخی از این تصاویر، کنتراست نقاط خاصی تغییر کرده و یا تغییراتی در آن نقاط ایجاد شده است تا مشخص باشند ولی جدای از این مسله، این تصاویر تماماً کار طبیعت هستند.

در ادامه برخی از این تصاویر را مشاهده می‌کنیم.

کنیا

کنیا

(بیشتر…)

بیشتر

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

در مأموریت‌های آپولو (آپولو ۱۱، ۱۴ و ۱۵) آیینه‌هایی در ماه کار گذاشته شد. زمانیکه از روی زمین توسط نور لیزر به طرف این آیینه‌ها تابانده می‌شود نور منعکس شده و به زمین بازمی‌گردد. زمان این رفت و برگشت ثبت شده و فاصله‌ی ماه از زمین اندازه‌گیری می‌شود.

آیینه‌هایی در ماه قرار دارد که با لیزر می‌توان بر روی آن‌ها تاباند

اولین آزمایش موفق فاصله‌سنجی لیزر ماه در سال ۱۹۶۲ در MIT انجام شد. در همان سال یک تیم از روسیه نیز این آزمایش را تکرار کرد. برخی از نتایج این آزمایش بلندمدت عبارتند از:

  • ماه با حرکتی مارپیچی به دور زمین، با آهنگ سالانه ۳۸ میلی‌متر در حال دور شدن از زمین است.
  • احتمالاً ماه دارای هسته‌ای مایع با شعاعی به طول تقریباً ۲۰ درصد شعاع خود ماه است.
  • نیروی گرانش بسیار پایدار است: بیشینه حد تغییر ثابت گرانش در طی این آزمایش از ۱۹۶۹، به میزان کمتر از ۱ قسمت در ۱۱۱۰ تعیین شده‌است.
  • نظریه نسبیت عام شکل مدار ماه را با دقت این آزمایش‌ها به‌درستی پیش‌بینی می‌کند.

(بیشتر…)

بیشتر

دانستنی‌های جالب در مورد ماه

واقعیت‌های جذاب زیادی در مورد ماه وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم که ممکن است دانستن آن‌ها برای‌تان جالب باشد.

  • وزن انسان بر روی ماه حدود یک ششم وزن انسان بر روی زمین است. انسانی که روی زمین ۷۵۰ نیوتن (حدود ۷۵ کیلوگرم) وزن دارد، وزنش بر روی ماه تنها حدود ۱۲۵ نیوتن (۱۲٫۵ کیلوگرم) است. جالب است بدانید جرم این شخص (۷۵ کیلوگرم) در همه جا ثابت است چه در مریخ و چه در زمین و این وزن است که بسته به شتاب گرانش تغییر می‌کند.
  • جای پای فضانوردانی که بر روی ماه قدم گذاشته‌اند برای میلیون‌ها سال آنجا می‌ماند چون هیچ بادی بر روی این قمر نمی‌وزد.
  • دکتر یوگن شومیکیر زمین‌شناسی بود که فضانوردان عملیات آپولو را آموزش داد و به دلیل مشکلات پزشکی نتوانست به آرزوی خود که رفتن به ماه بود برسد. پس از مرگ او بنا به وصیت‌اش خاکسترش در یک ماموریت برای یافتن آب بر روی ماه در سال ۱۹۹۹ بر روی آن قرار گرفت و آخرین آرزویش برآورده شد.
  • نقاط سیاهی که بر روی ماه می‌بینیم در واقع دهانه‌هایی هستند که با بازالت پر شده‌اند که یک ماده‌ی بسیار متراکم است.
  • ماه تنها جرم فضایی است که تاکنون انسان بر روی آن قدم گذاشته است و تاکنون فقط ۱۲ نفر از مردان آمریکایی بر روی آن قدم گذاشته‌اند.
  • مأموریت‌های آپولو ۲۱۶۹ نمونه‌ی سنگ را از ماه به زمین آوردند که وزن کلی آن‌ها ۳۸۲ کیلوگرم بود.
  • آپولو ۱۱ زمانیکه بر روی ماه نشست تنها به اندازه‌ی ۲۰ ثانیه سوخت داشت.
  • لباس‌های فضانوردی که بر روی ماه استفاده می‌شوند بر روی زمین حدود ۸۲ کیلوگرم وزن دارند ولی وزن آن‌ها در آنجا تنها حدود ۱۴ کیلوگرم است.
  • بر روی زمین فقط یک طرف ماه معلوم است و آن طرف دیگر همیشه ناپیداست. تنها ۵۹ درصد از سطح ماه از زمین قابل دیدن است.

(بیشتر…)

بیشتر

گستره کیهان قابل مشاهده حدود ۹۰ میلیارد سال نوری است

کیهان ۲۵۰ برابر بزرگتر از گستره‌ی قابل مشاهده توسط هابل است. کیهان حدود ۱۴ میلیارد سال قدمت دارد، پس در نگاه اول می‌توان گفت اگر چیزی دورتر از ۱۴ میلیارد سال نوری باشد قابل مشاهده نخواهد بود. اما این زیاد هم درست نیست. از آنجا که کیهان در حال گسترش است، دورترین اجرام قابل مشاهده بسیار دورتر از ۱۴ میلیارد سال نوری می‌باشند. در حقیقت، فوتون‌های تابش‌های پس زمینه کیهانی حدود ۴۵ میلیارد سال نوری را طی کرده‌اند تا به ما برسند. پس گستره‌ی کیهان قابل مشاهده حدود ۹۰ میلیارد سال نوری است.

هرچند این رقم بسیار بزرگی است اما کیهان هستی قطعا بسیار بزرگتر است. امروز به لطف آنالیز آماری جالب توجهی که توسط میهران واردانیان و تعدادی از دوستانش در دانشگاه آکسفورد انجام شده است ما جواب را میدانیم. مشخصاً ما نمی‌توانیم ابعاد کیهان را مستقیماً اندازه بگیریم اما کیهان شناسان مدل های مختلفی را ارائه داده‌اند که برای اندازه‌گیری ابعاد کیهان بکار می‌آید.

تخمین اندازه‌ی کیهان بر مبنای چند فاکتور و بخصوص اندازه‌ی انحنای کیهان است که می‌تواند مانند کره بسته باشد، تخت باشد و یا باز باشد. اگر میزان انحنای کیهان را اندازه بگیریم، میتوان حدود اندازه کیهان را تخمین زد. یکی از راه های اندازه گیری انحنای کیهان این است که اندازه ظاهری یک جرم دوردست را با اندازه واقعی آن که از روش‌های دیگر بدست آمده مقایسه کنیم. اگر اندازه‌ی ظاهری بزرگتر از اندازه واقعی باشد پس کیهان بسته است، اگر اندازه‌ی ظاهری و واقعی یکی باشد پس کیهان تخت است و اگر اندازه ظاهری کوچکتر باشد نتیجه می‌گیریم کیهان باز است.

ستاره‌شناسان از امواج اولیه کیهان که در قالب امواج مایکروویو پس زمینه کیهانی منجمد شده‌اند استفاده می‌کنند. اندازه این امواج که نوسانات صوتی باریونیک خوانده می‌شوند توسط رصدخانه‌های فضایی نظیر WMAP اندازه‌گیری می‌شود. یک شاخص دیگر میزان درخشش ابرنواختر های نوع ۱A در کهکشان‌های دوردست می‌باشد. اما هنگامی که کیهان‌شناسان این داده ها را بررسی می‌کنند، مدل‌های مختلف هر کدام انحنا و اندازه‌ی متفاوتی را برای کیهان بدست می‌دهند.

واردانیان و دوستانش راهی پیدا کردند تا میانگین تمام داده‌های موجود را با یک روش آماری که مدل میانگین‌یابی بایزیان نامیده می‌شود پیدا کنند. آن‌ها می‌گویند که انحناء کیهان بسیار نزدیک به صفر است پس به احتمال زیاد کیهان تخت می‌باشد. یک کیهان تخت نامحدود نیز می‌باشد که با داده‌های آنان مطابقت دارد. و نیز نشان دادند که ابعاد کیهان حداقل ۲۵۰ برابر حجم هابل است. (منظور از حجم هابل همان کیهان قابل مشاهده می‌باشد) هرچند ۲۵۰ برابر عدد بزرگی است، اما تخمین‌های قبلی از گستره کیهان حتی از آن هم بزرگتر بود.

(بیشتر…)

بیشتر

سفر به ماه چقدر طول می‌کشد؟

سفر به ماه تاکنون هیجان‌انگیزترین سفری بوده است که بشر تجربه کرده است. تابحال ماموریت‌های مختلفی بر روی ماه انجام گرفته است که همه‌ی آن‌ها بجز یکی، بدون سرنشین بوده‌اند. همچنین وسایل و فناوری‌هایی که برای رسیدن به سطح ماه استفاده شده است متنوع بوده‌اند.

ماموریت‌های بدون سرنشین

کندترین سفری که تا کنون به ماه انجام شده است در سال ۲۰۰۳ انجام گرفته است که در واقع یکی از پیشرفته‌ترین ماموریت‌ها از نظر فناوری می‌باشد. این ماموریت که توسط کاوشگر اسمارت-۱ صورت گرفت یک ماه و دو هفته طول کشید. این مآموریت خیلی کند بود ولی از نظر بازده سوخت بهترین مأموریتی بوده است که تاکنون انجام شده است.

ماموریت‌های با سرنشین

ماموریت‌های آپولو تنها ماموریت‌های باسرنشین به سطح ماه بوده‌اند. ماموریت آپولو ۱۱ که اولین این ماموریت‌ها بود خیلی سریع صورت گرفت. در این مأموریت نیل آرمسترانگ و باز آلدرین اولین انسان‌هایی بودند که قدم بر روی ماه گذاشتند. این مأموریت تنها ۵۱ ساعت و ۴۹ دقیقه طول کشید. پس از سپری کردن ۲ روز و ۲۲ ساعت و ۵۶ دقیقه بر روی ماه، این فضاپیما به زمین بازگشت.

زمین از سطح ماه. تصویر گرفته شده توسط فضاپیمایی آپولو 11 ناسا سفر به ماه

زمین از سطح ماه. تصویر گرفته شده توسط فضاپیمای آپولو ۱۱: ناسا

سریع‌ترین سفر به ماه

تاکنون سریع‌ترین سفر یک فضاپیما که از ماه گذشته است توسط فضاپیمای نیوهورایزنز (افق‌های نو) صورت گرفته است که در واقع مقصد آن پلوتون بود. سرعت این راکت ۱۶٫۲۶ کیلومتر بر ثانیه بود و توانست طی ۸ ساعت و ۳۵ دقیقه فاصله‌ی زمین تا ماه را طی کند. این فضاپیما در سال ۲۰۰۶ مأموریت خود را شروع کرد و در سال ۲۰۱۵ با عبور از کنار پلوتو برنامه‌ی پیش‌بینی شده‌ی خود را با موفقیت انجام داد.

البته لازم به ذکر است که فرود بر روی سطح ماه جزو مأموریت‌های فضاپیمای افق‌های نو نبود و این فضاپیما سرعت خود را برای وارد شدن به مدار ماه کم نکرد.

(بیشتر…)

بیشتر

اولین کلمات بشر بر روی ماه

نیل آرمسترانگ اولین انسانی بود که پا بر روی یک جرم آسمانی دیگر گذاشت. در ۲۰ ژولای ۱۹۶۹ وی در تماس رادیویی با زمین گفت «این یک قدم کوچک برای یک انسان و یک جهش بزرگ برای بشریت است». این گفته سریعاً به بخشی از تاریخ تبدیل شد. صدای این جمله که در واقع اولین کلمات بشر بر روی ماه هستند را در ادامه بشنوید.

این فضانورد آمریکایی در سال ۱۹۳۰ بدنیا آمد و هنگام فرود آمدن بر روی ماه ۳۹ سال داشت. وی در سال ۲۰۱۲ در سن ۸۲ سالگی درگذشت. نیل قبل از فضانوردی، در نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا خدمت می‌کرد.

نیل آرمسترانگ در سوم آبان سال ۱۳۴۸ بهمراه فضانوردان دیگر به ایران آمدند.

(بیشتر…)

بیشتر